Türk halk edebiyatının en sevilen isimlerinden Âşık Veysel, 25 Ekim 1894'te Sivas'ın Şarkışla ilçesine bağlı Sivrialan köyünde dünyaya geldi. Bu pazar doğumunun 132. yılı. "Uzun İnce Bir Yoldayım" ve "Kara Toprak" gibi eserleriyle bilinen ozanın hayatında pek bilinmeyen ayrıntılar da var. Biyografik kaynaklara ve resmi kayıtlara dayanarak bunlardan yedisini derledik.
1. Gözlerini yedi yaşında kaybetti
Veysel Şatıroğlu, çiftçi Ahmet ve Gülizar Şatıroğlu'nun çocuğu olarak doğdu. Ailesi Afşar boyunun Şatırlı obasındandı. Köyde yayılan çiçek hastalığı önce iki kız kardeşinin ölümüne yol açtı. Veysel de yedi yaşında aynı hastalığa yakalandı ve iki gözünü kaybetti. Oyalanması için babasının aldığı bağlamayla önce başka ozanların türkülerini çalmaya başladı.
2. Hayatını bir maarif müdürü değiştirdi
Ozanın geniş kitlelere ulaşmasında, 1930'lu yılların başında Sivas Maarif Müdürü olan şair Ahmet Kutsi Tecer'in büyük payı var. İkili, Tecer'in düzenlediği bir şairler gecesinde tanıştı. Veysel, Kutsi Bey'in desteğiyle Anadolu'yu il il dolaşmaya başladı.
3. Köy Enstitülerinde saz öğretti
Âşık Veysel, bir dönem Köy Enstitüleri'nde saz öğretmenliği yaptı. Böylece pek çok öğrenci bağlamayı ondan öğrendi. Ozanın öğretmen olan oğlu Bahri Şatıroğlu da babasının hayatını gün gün kayda geçirdi ve saz geleneğini sürdürdü.
4. Bir filmde rol aldı
1952'de, senaryosunu ressam Bedri Rahmi Eyüboğlu'nun yazdığı, yönetmenliğini Metin Erksan'ın üstlendiği "Karanlık Dünya" filminde oynadı. Hayatı 2016'da "Aşık" adlı filmle yeniden beyazperdeye taşındı.
5. Özel kanunla maaş bağlandı
Ozana 1965'te özel bir kanunla maaş bağlandı. Şiirleri ise üç kitapta toplandı.
Öne çıkanlar
- "Deyişler" (1944)
- "Sazımdan Sesler" (1950)
- "Dostlar Beni Hatırlasın" (1970)
- "Bütün Şiirleri" (ölümünden sonra, 1984)
6. Türküleri sınırları aştı
Veysel'in eserleri 1970'lerde Selda Bağcan, Gülden Karaböcek ve Hümeyra gibi sanatçıların yorumlarıyla yeniden yaygınlaştı. Sonraki yıllarda Barış Manço ve Tarkan gibi isimler de onun eserlerini seslendirdi. Amerikalı gitarist Joe Satriani, 2008'de çıkardığı albümde "Aşık Veysel" adlı enstrümantal bir parçaya yer verdi. Şiirlerinin bir bölümü İngilizceye de çevrildi.
7. Evi 1982'den beri müze
Sivrialan'daki evi, 1982'den bu yana Kültür Bakanlığı tarafından müze olarak ziyarete açık. Evde ozanın sazları, kişisel eşyaları ve fotoğrafları sergileniyor.
Sivas'ta hatırası yaşatılıyor
Âşık Veysel, 21 Mart 1973'te Sivrialan'da hayatını kaybetti. Her yıl 16-21 Mart arasında köyde anma törenleri ve Âşıklar Bayramı düzenleniyor. Ozan, 2022'de "vefa" dalında Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü'ne layık görüldü. Ölümünün 50. yılı nedeniyle 2023, Cumhurbaşkanlığı genelgesiyle "Âşık Veysel Yılı" ilan edildi. Aynı yıl Sivas Atatürk ve Kongre Müzesi'nde ozan adına bir oda açıldı. Sivas Cumhuriyet Üniversitesine bağlı Şarkışla Âşık Veysel Meslek Yüksekokulu da onun adını taşıyor. Şarkışla merkezdeki Âşık Veysel Parkı'nda yer alan heykeli ise ilçenin simgelerinden biri.
Fotoğraf: Buzancar / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)
