29 Ekim Cumhuriyet Bayramı yaklaşırken Sivas'ta en çok hatırlanan cümle, Cumhuriyet'in temellerinin bu şehirde atıldığıdır. Bunun nedeni, 4-11 Eylül 1919'da bugünkü Atatürk ve Kongre Müzesi binasında toplanan Sivas Kongresi'dir: Erzurum'daki bölgesel kararlar burada bütün ülkeyi kapsayacak şekilde genişletildi, dağınık direniş dernekleri tek çatıda birleşti ve millî iradeyi esas alan yeni bir devletin yolu açıldı. Türkiye Cumhuriyeti, dört yıl sonra 29 Ekim 1923'te ilan edildi.
Kongrede ne oldu?
Vikipedi'deki kayıtlara göre Mustafa Kemal başkanlığındaki kongre, Amasya Genelgesi'yle yapılan çağrının ardından toplandı. Delege sayısı kaynaktan kaynağa değişiyor; 31 ile 41 arasında rakamlar veriliyor. Kongrede Erzurum'da alınan vatanın bütünlüğü ve bağımsızlığıyla ilgili kararlar aynen kabul edildi, "Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti" kuruldu ve İstanbul hükümetinden millî meclisi vakit kaybetmeden toplaması istendi. Sivas Valiliği de kongreyi her yıl "manda ve himayenin reddedildiği" toplantı olarak anıyor.
Öne çıkanlar
- 108 gün karargâh: Kültür ve Turizm Bakanlığı'na göre Mustafa Kemal ve arkadaşları 2 Eylül-18 Aralık 1919 arasında 108 gün bu binada kaldı; bina "Millî Mücadele Karargâhı" olarak kullanıldı.
- Bir okul binası: Yapı, 1892'de Sivas Valisi Mehmet Memduh Bey tarafından idadi olarak yaptırıldı, sonra sultani oldu.
- Delegeler Sivaslıların evinde: Mustafa Kemal'in delegelerin otelde kalmasını yasaklaması üzerine temsilciler şehir halkının evlerinde misafir edildi.
- Bir gazete doğdu: İrade-i Milliye gazetesinin çıkarılması bu kongrede kararlaştırıldı.
- Bir partinin ilk kurultayı: Kongre, Cumhuriyet Halk Partisi'nin ilk kurultayı olarak da kabul ediliyor.
"Temeller burada atıldı" sözü nereden geliyor?
Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın Sivas İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü sayfasında, kongre binası anlatılırken "Cumhuriyetimizin temelleri burada atılmıştır" ifadesi kullanılıyor. Sivas'taki 4 Eylül törenlerinde valiler de bu sözü Mustafa Kemal Atatürk'e atfederek sık sık hatırlatıyor. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi'nin kent tanıtımında da aynı vurgu yer alıyor. Akademik çalışmalarda ise bu yorum, kongrede öne çıkan millî egemenlik fikriyle ilişkilendiriliyor.
Okuldan müzeye
Bakanlığın müze sayfasındaki bilgiye göre bina 1924'te Sivas Lisesi'ne verildi ve 1981'e kadar okul olarak kullanıldı. 1983'te müzeye dönüştürülen yapı, 2016'dan bu yana Atatürk ve Kongre Müzesi adıyla hizmet veriyor. Üst kattaki Kongre Salonu ve Mustafa Kemal'in Odası en çok ilgi gören bölümler arasında. Ziyaretçiler ayrıca Mondros ve işgaller, Samsun'dan Sivas'a yolculuk, Millî Mücadele'de basın ve haberleşme, Millî Mücadele'de kadın gibi temalı odaları gezebiliyor.
Bayramda ziyaret etmek isteyenlere
Müze, Örtülüpınar Mahallesi İstasyon Caddesi'nde, Sivas Cumhuriyet Meydanı'nın hemen yanında yer alıyor. muze.gov.tr'de müzenin her gün açık olduğu, ziyaret saatlerinin 08.00-19.00 (gişe 18.45) olarak yer aldığı görülüyor; ancak kış döneminde saatler değişebileceği için gitmeden önce (0346) 221 04 46 numaralı telefondan teyit almak faydalı olur.
29 Ekim'de Cumhuriyet'in 103. yılını kutlamaya hazırlanan Sivas'ta, kongre binası yalnızca bir tarih durağı değil, kentin kimliğinin de bir parçası. Şehrin tarihi rotasını merak edenler Rota Sivas turizm rotası haberimize, Kale Projesi'nin son durumu için Kale Projesi maketi ve VR simülasyonu haberimize, Sivas'ın kültür değerleri için de Âşık Veysel dosyamıza göz atabilir.
Kaynak: Kültür ve Turizm Bakanlığı (sivas.ktb.gov.tr, muze.gov.tr), Sivas Valiliği, Vikipedi. Fotoğraf: Kongre Salonu, Dosseman / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
